# Transformer nedir?

**Kategori:** Yapay Zekâ  
**Son güncelleme:** 2026-06-03

Modern yapay zeka modellerinin temelini oluşturan güçlü bir mimari yapıdır.

## Tanım
Transformer, günümüzdeki yapay zeka modellerinin cümleleri bir bütün olarak anlamasını sağlayan devrim niteliğinde bir mimaridir. Dikkat mekanizması sayesinde bir cümledeki kelimelerin birbirleriyle olan ilişkisini eş zamanlı olarak analiz eder.

## Bir benzetmeyle
Şöyle düşünün: Eski yöntemler bir cümleyi tek tek kelimelere bakarak okuyan bir öğrenci gibiydi. Transformer ise tüm sayfaya bir bakışta odaklanıp hangi kelimelerin birbirini tamamladığını anında gören bir dahi gibidir.

## Nasıl çalışır?
Model, metindeki her kelimeye 'dikkat' (attention) puanı verir. Örneğin 'bankaya gittim çünkü param bitti' cümlesinde, 'param' kelimesinin 'banka' kelimesiyle olan güçlü bağını matematiksel olarak hesaplar ve bağlamı bu şekilde kavrar.

## Nerede kullanılır?
ChatGPT gibi modern dil modellerinin, çeviri araçlarının ve metin özetleme sistemlerinin merkezinde yer alır.

## Sık karıştırılanlar
Sadece bir model değil, modellerin inşa edildiği temel bir mimari yapıdır.

## Sıkça sorulanlar

**Neden bu kadar popüler?**  
Çünkü çok uzun metinleri bile bağlamını kaybetmeden işleyebilme yeteneğine sahiptir.

**Sadece metin için mi kullanılır?**  
Hayır, günümüzde görüntü ve ses işleme alanlarında da başarıyla kullanılmaktadır.

## İlgili terimler
- [LLM](/dictionary/llm/)
- [Foundation Model](/dictionary/foundation-model/)
- [Generative AI](/dictionary/generative-ai/)
- [NLP](/dictionary/nlp/)

---
Kaynak: TreScout Teknoloji Sözlüğü · https://trescout.com/dictionary/transformer/
TreScout her gün GitHub, Hacker News ve HuggingFace trendlerini Türkçe özetler.